κείμενα: Βασιλική Μπαμπίλη

Ο αυτοσχεδιασμός στο butoh ξεκινά από το σώμα και όχι από κάποια ιδέα που καλούμε το σώμα να εκτελέσει.

Έχει πάντα να κάνει με την αλήθεια του κάθε συγκεκριμένου σώματος, τη συγκεκριμένη στιγμή, στο συγκεκριμένο χώρο.

Μ’ αυτήν την έννοια μπορεί να δεχτεί και ως κίνηση την ακινησία ενώ όχι απαραίτητα την κίνηση –έστω και άρτια τεχνικά- για χορό.

Για το butoh, το σώμα μας δεν μας ανήκει. Επομένως, δεν μπορούμε απλά να το χρησιμοποιούμε. Εχει τη δική του ζωή την οποία και πρέπει να μάθουμε να παρατηρούμε και να σεβόμαστε, αν στόχος είναι η πνευματική εναρμόνιση.

Το butoh είναι σύγχρονη χορευτική τέχνη.
Ξεκίνησε στην Ιαπωνία από τον Tatsumi Hijikata το 1959 με μια παράσταση που σόκαρε την τότε ιαπωνική κοινωνία. Το butoh σήμερα, εκφρασμένο από Ιάπωνες και Δυτικούς performers, εξακολουθεί να σοκάρει σε Ασία, Ευρώπη και Αμερική, με την εμμονή του στα πρωταρχικά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης: Ζωή, Θάνατος, Σεξουαλικό ένστικτο.
Όπως επίσης και με την εμμονή του στη βραδύτητα, που έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση με τους σύγχρονους εξαντλητικά γρήγορους ρυθμούς. Μια βραδύτητα που δεν είναι slow motion, αλλά απόρροια συνειδητής κίνησης, στην παραμικρή της λεπτομέρεια.

Το βασικό σημείο εκκίνησης του butoh είναι το Σώμα. Μια ιδαίτερη, όμως, κατάσταση σώματος – μυαλού, που αναφέρεται χαρακτηριστικά ως nikutai. Είναι η κατάσταση εκείνη στην οποία δεν είναι το υποκείμενο που χορεύει αλλά, μάλλον, αυτό που αποσύρεται, για να αφήσει κάτι άλλο να χορέψει μέσα από το σώμα.

Με άλλα λόγια, στόχος του butoh είναι, όχι να ντύσει κινητικά μία ιδέα –concept, όπως συμβαίνει με όλα τα είδη του κλασσικού και σύγχρονου χορού, αλλά να δημιουργήσει τις συνθήκες εκείνες ώστε να αναδυθεί ο χορός του σώματος, που ήδη ενυπάρχει στο χορευτή.
Στο butoh η προσπάθεια δεν είναι να ελέγξουμε το σώμα, αλλά να το παρατηρήσουμε και να το ακολουθήσουμε.
Η διαφορά του και η δυσκολία του σε σχέση με όποια κατάσταση trance ή χορευτικής εκτόνωσης – θεραπείας, είναι ότι το butoh παρ’όλη τη συγκέντρωση και ενδοσκόπηση που απαιτεί, παραμένει performing art. Δηλαδή, τέχνη προς θέαση. Που σημαίνει ότι ο κάθε χορός, χωρίς να χάνει την εσωτερικότητά του, θα πρέπει πάντα να βρίσκει τρόπους να «περνάει» στο θεατή και να επικοινωνεί αυτό που έχει να επικοινωνήσει. Κι αυτό είναι κάτι που καλλιεργείται και ελέγχεται ουσιαστικά μόνον στην πράξη.
Eξ’ορισμού το butoh είναι έξω από κάθε μανιέρα. Έξω από κάθε φόρμα. Έχει πάντα να κάνει με το συγκεκριμένο σώμα, τη συγκεκριμένη στιγμή, στο συγκεκριμένο χώρο. Κι επειδή και οι τρεις αυτοί παράγοντες αλλάζουν συνεχώς, μία παράσταση butoh είναι κάτι που δεν μπορεί να αναπαραχθεί επακριβώς, όπως συμβαίνει με τις άλλες χορευτικές παραστάσεις.
Χαρακτηριστικά λέγεται ότι όσοι butoh χορευτές υπάρχουν, άλλα τόσα είδη butoh υπάρχουν, αφού το butoh, βασίζεται πάντα στη φυσική, ιστορική, κοινωνική, προσωπική διαφορετικότητα του κάθε χορευτή και στην αλήθεια του της κάθε στιγμής.
Μ’ αυτήν την έννοια, έχει ειπωθεί ότι «το butoh, δεν υπήρξε ποτέ».
Παρ’όλα αυτά, παραμένει μία άμεσα αναγνωρίσιμη μορφή τέχνης. Μιλά πάντα για Σώμα και Πνεύμα, προβάλλοντας τα εσωτερικά τοπία που πηγάζουν από αυτή την ενότητα.
Όπως χαρακτηριστικά γράφει στο βιβλίο του, ‘Τhe Intensity of Nothingness’ ο Masaki Iwana –μεγάλος butoh performer και δάσκαλος αυτοσχεδιασμού, που ζει μόνιμα στη Γαλλία τα τελευταία είκοσι χρόνια- «ο σύγχρονος χορός καταλαμβάνει χώρο και χρόνο με εξωτερικές κινήσεις, το butoh παράγει χώρο και χρόνο».
Όπως η αράχνη παράγει και υφαίνει τον ιστό της, δεχόμενο ακόμη και την ακινησία ως κίνηση και όχι απαραίτητα την όποια κίνηση –έστω και άρτια τεχνικά- ως χορό. Αναζητά την ισορροπία μέσα στην ανισοροπία και έχει αδειάσει τα κοινωνικά δεδομένα της ομορφιάς και της ασχήμιας, τα πρότυπα του καλού και του κακού, τα καλούπια του ηθικού και του ανήθικου, για να βάλει στη θέση τους μια κατάσταση ροής που χαρακτηρίζει αβίαστα όλες τις μορφές της φύσης, με εξαίρεση ίσως την ανθρώπινη.

---

Στόχοι του μαθήματος:

• Η ενθύμηση, αποκάλυψη και εναρμόνιση του φυσικού σώματος μέσα από το χορό.
• Η εκμάθηση ενός συγκεκριμένου συστήματος άσκησης που να μπορεί ο καθένας να αναπαράγει μόνος του μετά το τέλος του εργαστηρίου.
• Η συνειδητοποίηση, έκφραση, υποστήριξη και ένταξη της α-λήθειας του κάθε ατόμου μέσα στο σύνολο.

Περιγραφή:

A) άσκηση:

Περιλαμβάνει ασκήσεις για:

• δύναμη και ευλυγισία μυών και αρθρώσεων
• απελευθέρωση σπονδυλικής στήλης-αυχένα με φυσικό-οργανικό τρόπο.
• εσωτερική και εξωτερική ηρεμία και ισορροπία.
• ενίσχυση ευαισθησίας και διεύρυνση της αντίληψης του εαυτού μέσα στο χώρο.
• άμεση αλλά χαλαρή ανταπόκριση στα εξωτερικά ερεθίσματα, με στόχο την εκπαίδευση στις γρήγορες αλλά μαλακές αλλαγές.

B) αυτοσχεδιασμός:

Πάνω σε δοσμένα θέματα (εικαστικά, ποιητικά και φαντασίας), καθώς και ελεύθερο αλλά ενσυνείδητο αυτοσχεδιασμό, μέσα και προς την ομάδα, με στόχο να διατηρούμε το δικό μας, παραμένοντας μέρος του όλου.Εμμένοντας στο δρόμο της μη-δράσης, επαγρυπνούμε για τη μεταμόρφωση, απο-λαμβάνουμε τον απόηχο της κίνησης, αγκαλιάζουμε το άγνωστο και ενισχύουμε έτσι την εμπιστοσύνη στο σώμα, δηλαδή στη ζωή.

Σημείωση:
Προηγούμενη εμπειρία στο χορό δεν χρειάζεται.
Απαιτείται, όμως, καλή σχέση με το σώμα.

Ιωάννα Γκαραγκούνη

H Ιωάννα Γκαραγκούνη έχει σπουδάσει Μπαλέτο, Τεχνική Graham και Τεχνική Horton (μοντέρνο), Τεχνική Dunham (Ethnic), Θεατρικές Τέχνες, Ιστορία Χορού, Μουσική, Αυτοσχεδιασμό, Σύνθεση, Τεχνική Παράστασης, τζαζ, Γιόγκα, σε Αθήνα και Ν. Υόρκη, αποφοίτησε το 1991 από την παγκοσμίου φήμης σχολή του Alvin Ailey και πήρε μέρος σε παραστάσεις. Από το 1991 ώς το 2000 εργάστηκε στην Ελλάδα ως δασκάλα χορού σε διάφορες σχολές.
Ακολούθησαν τέσσερα χρόνια στην Ιαπωνία (2000-2004) όπου διδάχθηκε από σπουδαίους δασκάλους την τέχνη και τεχνική του μπούτο. ΣτοTatsumi Hijikata Memorial Asbestos Studio, Tokyo, 2000-2003 υπό την καθοδήγηση των πρωτοπόρων: Akikο Motofuji, Yoshito Ohno, Taketeru Kudo, Yukio Waguri, Toru Iwashita, Tamano (Butoh), Oikawa Hironobu, Keitoka Takada (physical expression), Akaji Maro και Dairakudakan (Butoh και physical exercises), Akira Kasai (Butoh), Katsura Kan κ.α. στο Asahi Culture Center, Tokyo, στην τεχνική Noguchi Physical Exercises με την καθηγήτρια Hatori και στο Dairakudakan Butoh Group, Tokyo, 2001-2002, με τον Akaji Maro. Από το 2002 έως το 2004 στο Kazuo Ohno & Yoshito Ohno Dance Studio, Tokyo, υπό την καθοδήγηση των Kazuo Ohno και Yoshito Ohno και παράλληλα από το 2003-2004 στο Akira Kasai Studio, Tokyo, σπουδές στο χορό Butoh με τον Akira Kasai. Παράλληλα άρχισε να διδάσκει butoh σε μαθήματα και σεμινάρια, να χορογραφεί και να δίνει παραστάσεις.
Στην Ελλάδα έχει διδάξει σε πολλές επαγγελματικές σχολές χορού αλλά και δραματικές σχολές, και χορογραφήσει παραστάσεις. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια είναι μέλος της επιτροπής στις εξετάσεις του ΥΠ.ΠΟ. Μέχρι και σήμερα εργάζεται ανεπηρέαστη από συγκεκριμένες τάσεις και υφαίνει ένα στυλ χορού με δυτικές και ανατολικές επιρροές που συνδυάζει τον αυτοσχεδιασμό αλλά και την υπερβολική ακρίβεια της κίνησης.